“Vầng trăng”... Triệu Lam Châu

Thứ sáu 19/01/2018 06:00

Tôi biết Triệu Lam Châu qua những bài thơ và ca khúc của ông viết về non nước Cao Bằng mà thỉnh thoảng ông hay gửi về tặng cho bạn bè. Tác phẩm của ông rất đỗi thân thương như muốn giãi bày tất cả nỗi niềm cảm thông, chia sẻ của những người sống ở xa quê, nhưng vẫn luôn sâu nặng nghĩa tình với quê hương xứ sở.

Nhà thơ Triệu Lam Châu (thứ 5 từ trái sang) và các văn nghệ sỹ Cao Bằng đi sáng tác thực tế tại Ngã ba Đồng Lộc.
Cách gieo từ mộc mạc, giản dị mang đậm phong cách miền núi của ông, như: “Ngọn lửa rừng”, “Trăng sáng lên non”, “Giọt khèn”, “Vầng trăng Nà  Pẳng”... đã hấp dẫn tôi ngay từ những lần đọc đầu tiên bởi nó rất gần gũi, quen thuộc ở quanh ta. Gần đây khi được gặp và trao đổi với ông trong một chuyến về thăm quê, tôi mới càng thấy hình ảnh quê hương qua cảm nhận của Lam Châu tất cả đều nên thơ nên nhạc, như: Một ánh sao chiều Khau Mỳa, một chiều thu Nà Rỵ, một nỗi nhớ rừng, nhớ núi...
Ông sinh năm 1952 ở Nà Pẳng, xã Đức Long (Hòa An), lớn lên với dòng nước trong xanh Khuổi Lóa, Khau Mỳa, yên ả bên những cánh rừng Khau Mụ, Khau Khang... Nơi vùng quê giàu truyền thống hiếu học và đậm đà bản sắc văn hóa. Chớm tuổi 20, ông đã vượt vạn dặm trùng khơi xa, sang tận Liên Xô học Đại học Mỏ địa chất ở thành phố Lêningrát cổ kính nguy nga. Nên những sáng tác của ông có ảnh hưởng sâu sắc của truyền thống văn hóa dân tộc và bề dày của nền văn học Xô Viết.   
 Năm 1976, tốt nghiệp ra trường ông về nhận công tác ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hòa (Phú Yên), mảnh đất cực Nam Trung Bộ mặn mòi nước biển và tràn đầy nắng gió. Tình yêu thiên nhiên, cuộc sống và con người, cùng với sự nhạy cảm của tâm hồn đã giúp ông hấp thụ và hòa nhập với dòng chảy văn hóa của cả 3 vùng khác biệt mà ông đã từng sống, để rồi ở nơi nào ông cũng không ngừng lao động sáng tạo, cống hiến hết mình và để lại những ấn tượng sâu sắc. Là một nhà giáo gần 40 năm dạy học, ông đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ học sinh thành đạt.
Còn niềm đam mê văn chương cộng thêm một phần năng khiếu bẩm sinh được trau dồi bởi quá trình chịu khó học hỏi, nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo, Triệu Lam Châu đã góp cho đời hơn 20 tác phẩm văn, thơ, ca nhạc có giá trị được giới chuyên môn và đông đảo công chúng ghi nhận, đánh giá cao; được trao tặng 12 giải thưởng lớn, gồm 9 giải của Trung ương và 3 giải của địa phương.
Có lẽ ông là nhà văn duy nhất của Cao Bằng cũng là người dân tộc thiểu số ở miền núi duy nhất dịch các tác phẩm văn học nước ngoài ra tiếng Việt và cả tiếng Tày - Nùng. Đặc biệt là tác phẩm của những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như: Sê-khốp, Xi-mô-nốp, On-ga-béc-gôn, Mi-khan-cốp của Nga; Y-un-đư của Thổ Nhĩ Kỳ; K-a-ra-va-lốp của Bun-ga-ri; Phrono của Pháp; Har-tơ-lây của Anh; Ta-ni-da-ki của Nhật Bản đã được ông dịch ra tiếng Việt và đem lại thành công. Năm 1994, ông đoạt giải nhất toàn quốc Cuộc thi dịch văn học nước ngoài do Hội Nhà văn Việt Nam, Tuần báo Văn nghệ và Nhà Xuất bản Văn học tổ chức. 
Năm 1999 - 2000, ông đoạt giải nhất toàn quốc Cuộc thi thơ viết về nước Nga do Hội Hữu nghị Việt - Nga và Trung tâm Văn hóa ngôn ngữ Đông Tây tổ chức. Năm 2000, Triệu Lam Châu đoạt giải nhì (không có giải nhất) với tập thơ dịch “Nửa phần sự thật” của nhà thơ Nga Xéc-gây Mi-khan-cốp. Năm 2007, ông đoạt giải thưởng của Hội Văn học dân tộc với bản dịch “Thơ dân gian Tác-ta” của Nga. Riêng mảng văn học dịch của ông đã đoạt 4 giải thưởng toàn quốc và được văn đàn cả nước công nhận là Nhà văn dịch giả Triệu Lam Châu.
  Nhân nói về văn học dịch, gần đây Nhà Xuất bản Văn hóa dân tộc đã phát hành cuốn “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh do ông dịch ra tiếng Tày - Nùng, chuyển thể thành thơ lục bát, mà theo ông là để mọi người dễ đọc, dễ thuộc, dễ nhớ. Đây cũng là một đóng góp độc đáo rất có ý nghĩa của Triệu Lam Châu.
Bài thơ “Mới ra tù tập leo núi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh:
Núi ấp ôm mây, mây ấp núi
Lòng sông gương sáng, bụi không mờ
Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh
Trông lại trời Nam, nhớ bạn xưa. 
Được ông chuyển thành thể lục bát là: Mây ôm núi, núi ôm mây/Không mờ chút bụi sông đầy sáng tươi/Non Tây bước một bồi hồi/Trông trời Nam thẳm nhớ người bạn xưa. Còn khi chuyển sang tiếng Tày là: Moóc phja nua nét hốm căn/Tả cương slâư mửn nặm ngần rủng a/Phja Tây đắn tấng dám kha/Mủng bân Nam lậc chứ mừa bạn quây
Có thể thấy qua bản dịch tiếng Tày, người đọc vẫn cảm nhận được đúng tâm trạng và tinh thần lạc quan cách mạng trong bài thơ nói riêng và cả tập thơ “Nhật ký trong tù” nói chung. Đấy chính là thành công của người dịch thơ. Song, quan trọng hơn là trong lĩnh vực dịch thuật, đặc biệt là dịch các tác phẩm văn học nước ngoài, Triệu Lam Châu đã góp phần tạo thêm dòng chảy giao lưu văn hóa giữa các dân tộc Việt Nam và  bạn bè quốc tế.   
Còn trong lĩnh vực sáng tác, thơ của Triệu Lam Châu liên tục gặt hái được thành công trên văn đàn cả nước. Như năm 1998, tập “Trăng sáng lên non” của ông đoạt giải của Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam. Năm 2001, tập “Giọt khèn” đoạt giải nhì. Năm 2004, tập “Thầm hát trên đồi” đoạt giải của Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam.
Về âm nhạc, ông đã cho ra đời 3 đĩa video, ngoài “Vầng trăng Nà Pẳng” đã được phát sóng nhiều lần trên Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng; tập ca khúc “Cao Bằng yêu dấu” của ông đã được giải thưởng âm nhạc năm 2003 của Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam. Tập ca khúc “Gánh nước ban mai” được Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tặng giải ba toàn quốc về âm nhạc năm 2007. 
Là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam có nhiều tác phẩm đoạt giải cao toàn quốc trên cả 3 lĩnh vực dịch thuật, văn thơ và ca nhạc nhưng ông vẫn sống giản dị khiêm nhường, mộc mạc chân quê như chính lời thơ của ông: Dáng nhà thơ như ngọn Khau Mỳa/Hồn trong lành như suối/Như vầng trăng soi khắp nẻo đường xa...
Vầng trăng Nà Pẳng... “Vầng trăng” Triệu Lam Châu không lấp lánh như các vì sao nhưng ánh sáng của vầng trăng luôn tỏa rộng, đủ soi đường cho những người yêu văn nghệ vững bước đi đến phương trời xa.
Khi tôi viết tiếp những dòng này thì ông đã đi về cõi thiên thu trong chiều đông giá lạnh (ngày 9/1/2018)... Bạn bè đến viếng ông đều lặng mình thương tiếc. Còn nhớ tháng 7/2017, ông từ giã Phú Yên trở lại với quê hương Cao Bằng, với cương vị là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (nhà thơ, dịch giả, nhạc sỹ) ông tiếp tục tham gia sinh hoạt với Hội Văn học Nghệ thuật  tỉnh Cao Bằng cùng biết bao dự định sáng tác mới sôi nổi và đầy nhiệt huyết; kịp cho ra tác phẩm gần đây nhất là “Ba vỉa hồn ngầm” và Đề án bổ sung từ vựng mới cho tiếng Tày - Nùng... Và giờ đây, Triệu Lam Châu đã được toại nguyện trở về quê hương, yên nghỉ vĩnh hằng nơi đất mẹ sinh thành.     
Lã Vinh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh